Các hình thái kiến trúc nhà ở dạng thị thôn

Trong điều kiện phất triển kinh tế thị trường, nhà ở tại các tụ điểm giao lưu buôn bán thuận tiện cho sản xuất kinh doanh, dịch vụ được coi là cơ sở cho việc phát triển kinh tế hộ gia đình tại các làng xã nông thôn. Chính vì thế nhà ở nông thôn xu thế tập trung về các vị trí thuận lợi cho kinh doanh sản xuất và dịch vụ tạo thành những tụ điểm mang tính đô thị.
Các nhà ở này tồn tại theo các dạng khác nhau :
a) Nhà ở truyền thông kết hợp dịch vụ
Loại nhà này thường thấy trước khi các tụ điểm hình thành. Để tận dụng vị trí sẵn có, các hộ ở giữ nguyên hiện trạng nhà cũ, cải tiến bằng cách xây thêm nhà phụ bên cạnh hoặc lai chái trổ cửa ra đường để phục vụ mục đích kết hợp ở với kinh doanh dịch vụ hoặc sản xuất (hình II.35a, b, c, d, e, f).
b) Nhà ở càu chợ – nhà ở phô chợ
Nhà ở cầu chợ là loại nhà ở một mặt có quan hệ trực tiếp với chợ làng xã thông qua cửa hàng ở mặt chợ, còn các mặt khác của nhà liên hệ qua đường làng. Loại nhà này tồn tại từ lâu trong khu vực các chợ làng, chợ xã, đảm nhiệm cho chức năng một mặt vừa ở, vừa sản xuất nông nghiệp mặt khác vẫn kinh doanh buôn bán và điều tiết hàng hóa trong chợ (hình 11.36).
Nhà ởcầu chợ thường thấy trong các làng xã cổ như : làng Trôi, Hoài Đức, Hà Tây, làng buôn Đa Ngưu (Điềm Ngưu) Văn Giang, Hưng Yên v.v… ngày nay vẫn còn dạng nhà
này, tuy có thay đổi chút ít về hình thức nhưng về bản chất vẫn là nhà ở càu chợ hay nhà ở phố chợ.
c) Nhà ở mặt phố (nhà mặt tiền)
Là loại nhà ở có xu thế mặt chính hướng ra đường phố, không chỉ để ở mà còn có các chức năng giao tiếp, kinh doanh khác.
Loại nhà này phổ biến tại các tụ điểm ở của dân cư phi nông nghiệp trong làng. Nhà ở mặt phố – thường là nhà ở hình ống tuy bị hạn chế về thông thoáng, nhưng tiết kiệm đất xây dựng, thuận tiện cho việc quy hoạch dân cư theo tuyến, chuỗi dải bám đường và cấp đất theo lô đất (hình 11.37).

d) Nhà ở làng phô’
Nhà ở làng phố là nhà ở của dân cư trong làng có nghề phi nông nghiệp, xây dựng hoàn toàn theo lối mới trong từng khuôn viên nhà, có quan hệ đường đi lối xóm theo kiểu phố, với quy mô cả làng.
Nhà ở làng phố thường phổ biến ở các làng có nghề truyền thống như làng gốm Bát Tràng, Gia Lâm, Hà Nội, làng Đình Cả, Nội Duệ, Tiên Sơn, Bắc Ninh v.v…

e) Nhà ở kiểu biệt thự
Trong điều kiện mở của kinh tế thị trường, một số cư dân trong làng xã trở nên giàu có; một số hộ có nguồn đầu tư hỗ trợ của gia đình ở thành phô’ hoặc, từ nước ngoài đã có đất hoặc mua đất tại làng xã, xây dựng nhà ở với quy mô lớn hơn nhà ở nông thôn bình thường, có khuôn viên độc lập, đầy đủ tiện nghi và các phòng chức năng cần thiết như một biệt thự ở thành phố (hình 11.39).

Loại nhà ở kiểu biệt thự trong khu vực tụ điểm ở bán thị trong các làng xã có tỷ lệ rất khiêm tốn. Tuy vậy, sự có mặt của nó trong làng xã chứng tỏ rằng thực tế có thể đưa tiến bộ khoa học kỹ thuật và văn minh trong lĩnh vực nhà ở vào nông thôn.