Kiến trúc nhà cổ hình ống ở theo phường trong khu vực nông thôn cũ

       Trong công trình nghiên cứu về cơ cấu tổ chức không gian khu phố cũ và ngôi nhà hình ống của
GS. TSKH. Nguyễn Thế Bá, qua bằng chứng lịch sử đã chứng tỏ trong lịch sử phát triển nhà ở kiểu đô thị “trong các phường có thôn trại nông nghiệp”.

“Sản xuất thủ công nghiệp và thương nghiệp phát triển đã thu hút thợ thủ công và thương gia tập trung dần dọc theo các tuyến giao thông. Các dãy phố chợ là hình ảnh đầu tiên của sự hình thành các đường phố cổ… “. “Dân trong phố phường thường có quan hệ huyết thống làng xóm với nhau”. (5)
Nhà ở được chia thành lô đường phô’ theo các phường. Giữa các phường có cửa cổng ngăn cách giống như cổng làng (hình I.26a).
Nguyên nhà ở hình ống bắt đầu được bố trí không gian cho cửa hàng, nơi sản xuất thủ công và ở lẫn lộn nhau theo các dãy nhà kiểu nông thôn bám đường. Do yêu cầu về sản xuất, buôn bán và giao dịch, mật độ tập trung dân ngày càng cao dần dần vườn nhà bị xây lấn hết thành nhà hình ống.

 Kiến trúc nhà cổ hình ống ở theo phường trong khu vực nông thôn cũ 1

“Cơ cấu tổ chức không gian nhà vẫn giữ lại cả hai chức năng vừa ở vừa sản xuất, nhưng dược phân khu rõ ràng hơn. Khu vực sản xuất và buôn bán chủ yếu là ở tầng 1 phía ngoài sát đường phố. Còn khu vực ở và sinh hoạt chung của gia đình được chuyển vào phía trong trên gác. Khu vực bếp vệ sinh thường được bô’ trí phía trong cũng cách quãng bởi sân trong” (5) (hình. 1.27).
Nhà cổ hình ống và kiểu bố trí xây dựng dọc theo đường thành phường phố là loại nhà và kiểu bố cục có tính chất truyền thống ở giai đoạn phát triển đầu tiên trong quá trình hình thành và phát triển các đô thị cổ từ các làng xã nông thôn Việt Nam.
Nhà cổ hình ống theo lối kết hợp giữa ở với kinh doanh sản xuất, bố trí theo lô phố, tuy có một sô’ hạn chế, song với ưu điểm tiết kiệm diện tích đất, khai thác tốt chức năng kinh doanh sản xuất tại nhà, phù hợp với điều kiện của các làng xã có xu thế phát triển mang tính đô thị.
Hiện nay chúng ta đang khai thác ưu điểm của loại hình nhà ở này cho phù hợp với việc xây dựng nhà ở kiểu đô thị tại các vùng nông thôn.
 Nhà ở đồng bằng miên Trung (Nghệ An, Hà Tĩnh, Thanh Hóa)
Đồng bằng miền Trung là vùng tiếp giáp với vùng đồng bằng Bắc bộ. Vì thế về phong tục tập quán sinh hoạt vùng đồng bằng miền Trung có nhiều nét tương đồng với vùng đồng bàng Bấc bộ. Tuy vậy khí hậu vùng đồng bằng miền Trung lại khác hẳn, gió Lào về mùa hạ đã ảnh hưởng lớn đến không khí, tạo nên khí hậu nóng khô, mưa bão nhiều.
Nhà ở được xây dựng tại khu vực này giống như vùng đồng bằng Bắc bộ : bô’ trí theo khuôn viên, giữa vườn là nhà trước mặt là ao cá, hồ nước, xung quanh cây xanh trồng khép kín (xem hình 1.28). Mặt bằng không chỉ chia số gian lẻ như nhà ở vùng đồng bằng Bác bộ “Nhưng ở đây số gian chẵn 2 gian 4 chái không bị loại trừ, nhà thường không có chái… “, “Có đặc điểm là : một bộ phận của gian giữa, thường được ngăn ra và đắp tường trình hay xây gạch trong đó để lương thực, thực phẩm… ” (67).

Kiến trúc nhà cổ hình ống ở theo phường trong khu vực nông thôn cũ 1
Mặt nhà thường có bình phong (giại cửa) che trước cửa, chỗ thường mở cửa ở phía trong, để tránh bức xạ nhiệt ngoài sân vào, nhưng vẫn đón gió thông thoáng (hình 1.29)
Kêt cấu nhà ở vùng đồng bằng miên Trung phổ biến là hệ sườn bằng gỗ và tre nứa, vách bằng gỗ, hoặc bức dứng trát rơm đất, chỉ có một ít nhà có diều kiện xây gạch lợp ngói (các nhà trung nông) (hình 1.30).

Kiến trúc nhà cổ hình ống ở theo phường trong khu vực nông thôn cũ 1
Các công trình phục vụ sản xuất như xay thóc, giã gạo, chuồng chăn nuôi, sân phơi, đế rơm rạ bô’ trí liên hoàn theo dây chuyền sử dụng từ chỗ sản xuất phụ đến bếp, chuồng gà, nhà vệ sinh và chuồng trâu… ” (hình 1.30).

Kiến trúc nhà cổ hình ống ở theo phường trong khu vực nông thôn cũ 1