Kiến trúc nhà ở trong làng xã

a) Nhà ở nông thôn truyền thống vùng đồng bằng Bắc bộ
    Nông thôn vùng đồng bằng Bác bộ được xem như là quê hương, đại diện cho văn minh của người Việt. Vì thế kiến trúc nhà ở truyền thống vùng dồng bằng Bác bộ là kiến trúc nhà ở của người Việt.
        Trải qua thời gian dài của lịch sử, nhà ở người Việt có xuất phát’điểm từ những lều cây, hang đá phát triển thành những ngôi nhà dân gian kiểu một gian hai chái rồi ba gian hai chái, nãm gian hai chái v.v… mang sắc thái kiến trúc khí hậu và truyền thống khu vực.
Đặc điểm khí hậu ở nước ta là nóng, nắng ẩm, mưa bão về mùa hè, gió rét về mùa đông vì thế nhà ở được nhân dân xây dựng thường nằm trọn trong vườn có cây cối như tre, xoan và các cây ăn quả khác bao bọc. Diện tích xây nhà chiếm rất ít, đa phần là vườn cây, ao hồ (89).
      Nhà ở có cấu trúc thông thoáng, thể hiện ở mặt chính, nhà thường quay về hướng gió mát hoặc hướng nắng. Ngoài ra chủ nhà còn trồng cây để hỗ trợ điều hòa khí hậu.
– “Nhìn chung nhà ở dân gian đồng bằng Bác bộ là một quần thể gồm có ngòi nhà chính được sắp xếp bô’ trí theo hướng chủ yếu. Chung quanh là những công trình phụ có quan hệ mật thiết hữu cơ với nhau được sáp xếp theo một nguyên tắc nhất định (chữ nhất, chữ nhị, chữ đinh hay gọng bừa) và lấy cái sân rộng chạy suốt ngôi nhà chính làm trung tâm bố cục đó. Sinh hoạt ở đây không bó tròn trong khống gian nội thất của một vài phòng như nhà ở đô thị hay ở nông thôn các nước khác, mà trải rộng ra hiên thoáng, ngoài sân phơi,trêp sân giếng, dưới giàn cây, trong góc vườn… ” (82) (hình 1.2la, b).

Kiến trúc nhà ở trong làng xã 1Kiến trúc nhà ở trong làng xã 1

 

Nhà nào cũng có rào dậu, cổng ngõ riêng không xâm phạm đất đai của nhau, nhưng cũng dễ dàng thâm nhập vào cuộc sống cua nhau như trong cùng một huyết thống, thân tộc.
Cổng nhà ở nông thôn đồng bằng Bắc bộ bao giờ cũng đặt sang bên nách nhà để tạo sự kín đáo cho sinh hoạt gia đình. Cũng có trường hợp cổng thẳng vào chính gian giữa nhà nhưng được xử lý khéo léo bằng bức bình phong, hoặc bể cạn vườn hoa, núi non bộ v.v… cho sinh hoạt dược kín đáo hưn. (Hình I.22a, b).
Ngoài ngôi nhà chính còn có các nhà phụ (nhà ngang) làm 1, 2 gian cũng nhìn thẳng ra sán.

Kiến trúc nhà ở trong làng xã 1

Chỗ làm gạo, bếp và chuồng trâu thường được bố trí ngay tại nhà ngang (nhà phụ) ở phía góc hoặc bố trí chuồng trâu, chuông lợn, làm gạo ở một nhà ngang khác kế tiếp.
Bố cục mặt bằng nhà thường là hình chữ nhật gồm các gian lẻ và hai chái. Ba gian chính không ngăn thành buồng, tạo ra không gian lớn linh hoạt trong sử dụng và thông thoáng, khi cần sẽ ngãn bằng những tấm bình phong, mành mành, liếp, tấm giại… Hai chái nhà là hai buồng dùng làm phòng ở của phụ nữ (gần bếp) hoặc dành cho con lớn mới lập gia dinh chưa ra ở riêng.
– Mặt bằng nhà thường bố trí theo chiều ngang. Hàng hiên rộng phía trước nhà là sân Hiên có nhiều chức năng, như tiếp khách, ăn cơm, chứa lương thực ngày mùa, làm nghề phụ v.v…
Hiên là không gian chuyển tiếp giữa nhà với sân và ngoài trời, giũa chúng còn có mành dậu che.

 Kiến trúc nhà ở trong làng xã 1

      Cửa sổ phía sau thường rất nhỏ, phía Bắc không mở cửa ra vào. Cửa di chính chủ yếu mở về phía sân trước mặt nhà. Cửa làm theo lối cửa bức bàn, mở suốt cả gian nhà bằng nhiều cánh. Mỗi cánh cửa có thể tháo láp linh hoạt dùng vào làm bàn ăn, bàn nước cho các việc lớn trong gia dinh, như giỗ chạp, cưới xin. Không gian khi tháo cửa thông suốt từ trong nhà ra hiên liền với sân rất tiện lợi (xem hình 1.23 a, b).
Mái nhà chủ yếu là ngói và rơm lá, lợp dốc dua ra phía ngoài che chắn nắng chống mưa bão v.v… (hình I.24a, b, c).
Nen nhà thường cao từ 45 dến 60cm để tránh ẩm nóng ngoài sân hắt vào.
Chân cột chịu lực dược kê lên tảng đá hoặc xi măng tránh mối mọt và ẩm ướt.
Nhà ở nông thôn vùng đồng ^ bằng Bắc bộ truyền thống phổ biến là cột vì chịu lực. Trong dó có trang trí ngay trên kết cấu, xà, dầm, bẩy, đấu v.v… (hình 1.25 a, b, c).

Kiến trúc nhà ở trong làng xã 1