Nhà ở nông thôn trong thời kỳ kinh tế tập trung bao cấp

          Ở nông thôn trong thời kỳ kinh tế tập trung bao cấp, thực chất là thời kỳ hợp tác hóa nông nghiệp. nhà ở nông thôn được xem xét ở hai góc độ khác nhau: một là dân cư ở nông thôn tự xây dựng nhà ở của mình, hai là các đề tài nghiên cứu của cá nhân và tập thể các nhà chuyên môn về nhà ở nông thôn, theo chủ trương của Đảng và Chính phủ.
+ Nhà ở nông thôn tự xây trong thời kỳ hợp tác hóa nông nghiệp
Thời kỳ hợp tác hóa nông nghiệp là thời kỳ bắt đầu từ những năm 60 đến những năm cuối của thập kỷ 80 khi có nghị quyết 10 của BCH TW Đảng. Đây là giai đoạn mà ở nông thôn tất cả sản xuất kinh tế đều tập trung vào hợp tác xã. Toàn bộ hoạt động sản xuất và sinh hoạt diễn ra chủ yếu ở nơi tập thể. Nhà ở nông thôn được xem như chỉ còn là nơi ở, sinh hoạt và học tập trong gia đình: Hộ có đất rộng thì trả lại cho hợp tác, “… còn nếu hộ nào di chuyển từ trong làng ra ở trại chỉ choán một diện tích vừa dủ phù hợp với yêu cầu chính của đời sống, nghĩa là tiết kiệm đất: bàn thờ có khi chỉ còn là một tấm gỗ nằm cao ở gian giữa, không chiếm một diện tích nào trên nền nhà, nơi chứa thóc gạo, bếp và sân phơi thu nhỏ rất nhiều, hàng hiên rộng đằng trước và có khi cả đằng sau nhà vừa để chống bức xạ mặt trời vừa là nơi mùa hè cơm nước, tiếp chuyện bà con hay làm gạo, chứa thóc chia tạm thời ngày mùa” (67).
Như vậy nhà ở nông thôn trong thời kỳ này có thể nói về hình thức là nhà gia đình song nội dung chức nãng có xu thế gần giống nhà ở” tập thể “xã viên nông nghiệp (xem hình I.34a, b).
Với điều kiện đó nông dân đã tự túc xây nhà bằng gỗ trồng trong vườn, với kết cấu vì kèo nhỏ, đơn giản, bỏ dần kết cấu vì kèo theo lối chồng rường cổ kính với những chạm trổ hoa lá, thay bằng tường xây, mở rộng cửa trước cửa sau, trang trí mặt nhà bởi các đường nét mới như tường hoa chắn mái, cột giả v.v… nhiều hộ cũng xây dựng nhà mái bằng nhưng đa phần vẫn là mái ngói hoặc rơm rạ.
Bố trí không gian của khu nhà đã có cải tiến trong việc sắp xếp các công trình phụ, chuồng lợn, nhà vệ sinh, giếng nước v.v… hợp lý, vệ sinh nhưng không gian ở trong nhà vẫn còn có chỗ chưa hợp lý như các phòng ngủ chưa độc lập, nơi học cho trẻ nhỏ còn lẫn trong không gian chung tiếp khách v.v… Đây là những hạn chế do điều kiện tiếp thu văn minh tiến bộ của người dân ở nông thôn đồng thời cũng do khả năng kinh tế gia đình còn eo hẹp (xem hình 1.35).

 Nhà ở nông thôn trong thời kỳ kinh tế tập trung bao cấp 1

Nhà ở nông thôn trong thời kỳ kinh tế tập trung bao cấp 1

Nói chung nhà ở nông thôn do nhân dân tự xây trong thời kỳ hợp tác hóa nông nghiệp có sự biến đổi không gian kiến trúc, nhưng về cơ bản vẫn ở dạng kiến trúc nhà ỏ truyền thống, chỉ có khác ở mức độ chất lượng ở và cấp nhà tương đối đồng đều nhau. Với tỷ lệ “ngói hóa” ngày càng cao ở khắp nơi như: huyện Thủy Nguyên tỉnh Hải Phòng tới 85%, huyện Hải Hậu tỉnh Nam Định có 70 – 80% nhà xây lợp ngói (76). Đây là những thành quả bước dầu về kiến trúc xây dựng trong thời kỳ tập thể hóa ở nông thôn.
Nhận xét: Mặc dù Nhà nước chưa đầu tư vào xây dựng nhà ở nông thôn, nhưng người dân nông thôn đã cần kiệm tích lũy tiền của, biết phát huy vốn khéo tay hay làm của mình, cộng với sự trợ giúp của bà con chòm xóm nên vẫn tự xây dược cho mình ngôi nhà để ở. Trong điều kiện khó khăn, họ còn khắc phục bằng cách phân chia việc xây dựng nhà ở thành nhiều bước.

Nhà ở nông thôn trong thời kỳ kinh tế tập trung bao cấp 1
Kết quả trên cho thấy : việc xây dựng nhà ở nông thôn hiện nay phù hợp với phương thức dân tự xây là chủ động nhất.