Nhũng chuyển biến của điểm dân cư nông thôn

Trong thời kỳ tập thể hóa ở nỏng thôn, điểm dân cư thường lấy quy mô dựa trên đơn vị sản xuất xã, hợp tác xã và cụm các xã để làm cơ sở quy họach. Trong những năm gần đây với cơ chế phát triển kinh tế thị trường việc sản xuất ở nông thôn không còn theo quy mô tập thể hợp tác xã theo lối cũ nữa, mà nó được tự do phát triển theo hệ thống kinh tế hộ gia đình. Vì thế cơ cấu sản xuất, kinh doanh cũng thay đổi, dẫn đến sự phân hóa nghề nghiệp một cách tự nhiên.
Việc xuất hiện thành phần dân cư mới theo ngành nghề mới, dẫn đến hiện tượng các hộ nông dân cũng phân hóa thành các hộ chuyên nông, hộ phi nông nghiệp và hộ kết hợp nông nghiệp và phi nông nghiệp.
Một phần do nhu cầu cần thiết cho sản xuất kinh doanh và sinh hoạt mà các hộ trên quy tụ thành những tụ điểm dân cư theo những đặc điểm riêng. Thực tế cho thấy những tụ điểm dân cư này thường là loại dân cư mới như ở các hộ phi nông nghiệp, hoặc các hộ nông nghiệp kết hợp sản xuất kinh doanh phi nông nghiệp (loại này là chủ yếu). Còn các hộ thuần nông ít có sự xáo trộn vị trí trên tổng thể mà nó chỉ biến đổi phần nào cục diện trong khuôn viên ngôi nhà.
Các hộ dân cư không thuần nông và hộ dân cư phi nông nghiệp hiện nay có xu thế tập trung ở các trung tâm làng xã gần các công trình công cộng cũ, hoặc mới như chợ, các cửa hàng mua bán, các trường học, nhà trẻ, nhà văn hóav.v… hoặc nằm bên các ngã ba, ngã tư các đường giao thông chính của làng hay tập trung ở những nơi giao lưu buôn bán nơi có các dịch vụ tiểu thủ công nghiệp.
Hiện tượng chuyển biến dân cư mới này diễn ra theo các dạng sau:
+ Diễn ra tại chính vị trí các hộ dân cư, trong đó chỉ thay đổi dần nội dung chức năng từ sản xuất nông nghiệp chuyển sang phi nông nghiệp
+ Diễn ra tại vị trí sẵn có của một số hộ dân cư làng xã kết hợp với các hộ khác lân cận trong làng chuyển đến do tách hộ, do chuyển cả hộ để phù hợp với vị trí môi trường sản xuất kinh doanh và sinh hoạt.
+ Diễn ra tại một vị trí mới hoàn toàn, nơi có điều kiện và môi trường thuận lợi phục vụ cho sản xuất kinh doanh và sinh hoạt thành phần dân cư, bao gồm toàn bộ các hộ mới chuyển đến từ trong làng xã hoặc một nơi khác đến do điều kiện đặc biệt.
Tất cả các chuyển biến này đã diễn ra một cách tự phát, phát triển một cách tuần tự, dần dần trong điều kiện của mỗi làng xã.
Đây là điểm mới được nảy sinh trong thời kỳ phát triển kinh tế thị trường.
1. Sự biến đổi kiến trúc trung tâm làng xã
Quá trình chuyển đổi từ rìên kinh tế kế hoạch tập trung sang rìên kinh tế thị trường trong các trung tâm công cộng ở nông thôn có sự biến đổi lớn:

+Hệ thống các công trình công cộng trong làng xã Việt Nam vẫn còn tồn tại, ngày nay đang có xu thế được trùng tu, tôn tạo kế thừa và phát triển đã khẳng định tính chất truyền thống của nó trong đời sống văn hóa, tinh thần người dân làng xã.
Đó là không gian trung tâm công cộng để phục vụ cho những ngày lễ tết, lễ hội, lễ rước truyền thống của làng xã, là những con đường, những thảm cỏ, vườn cây, bóng đa, giếng nước, là những đình, chùa, miếu và các nhà thờ trong làng xã.
Tất cả các công trình này đang phục hồi, làm cho bộ mật làng xã trở nên nhộn nhịp và chứng tỏ vị trí cần thiết của nó trong hệ thống các công trình kiến trúc trung tâm làng.
+ Một số công trình kiến trúc cũ như sân phơi HTX, nhà kho, trại chăn nuôi, cửa hàng mua bán xã và một số cơ sở sản xuất thủ công nghiệp không còn giữ được chức năng ban đầu nữa, đã và đang bị chuyển hóa theo chức năng mới, hoặc chuyển bán đấu thầu cho tư nhân khai thác với mục đích khác.
Xét về mặt sự thích ứng vối kinh tế thị trường, thì đây là công việc mang lại hiệu quả kinh tế tốt cho làng xã trong giai đoạn trước mắt, vì qua sự chuyển đổi, đấu thầu đã khai thác được nguồn vốn cho địa phương và tận dụng một cách triệt để tài sản sẵn có, nhưng xét về mặt quy hoạch lâu dài thì đây là vấn đề sẽ khó khăn trong việc sử dụng lại những đất trung tâm sau này.
+ Ở trung tâm làng xã và các trung tâm tiểu vùng (có từ giai đoạn tập thể hóa HTX nông nghiệp) xuất hiện một tụ điểm ở mới của dân cư làng xã. Các hộ cư dân ở dãy một phần là do được đấu thầu thanh lý mua lại các cơ sở sản xuất cũ ở trung tâm làm nghề phi nông nghiệp, phần thì do chuyển đổi cơ cấu chức năng nghề nghiệp trong hộ của các hộ tại đó, hoặc các hộ cán bộ quản lý làng xã, giáo viên, hay các cán bộ kỹ thuật, dịch vụ v.v…
Tụ điểm ở mới này có cách sống và làm việc vừa mang đặc điểm dân cư nông nghiệp vừa mang đặc điểm dân cư đô thị, nó đang được phát triển và phổ biến ở nhiều nơi, làm cho bộ mại nông thôn có nét thay đổi rõ rệt.