Sự hình thành các tụ điểm dân cư phi nông nghiệp trong làng xã

Hình thành các tụ điểm ở kiểu bán thị (nửa đô thị nửa nông thôn) do nhu càu cấp thiết hàng ngày của làng xã
Đế tồn tại mỗi điểm dân cư, ở nông thôn cũng như thành thị, điều kiện thuận lợi cho việc ăn ở, sinh hoạt học tập nghỉ ngoi và sản xuất là yếu tố cần thiết đối với mọi người dân.
Những năm trước đây trong thời kỳ bao cấp, ở nông thôn hầu hết các dịch vụ phục vụ đòi sống đều nằm trong sự quản lý, phân phối độc quyền của tập thể hợp tác xã và Nhà nước, nên người dân nông thôn ngoài tự cung tự cấp, chủ yếu trông chờ vào sự bao cấp của tập thể.

Một số mặt hàng tụ điểm  kinh doanh dịch vụ phi nông nghiệp tại các làng xã điêu tra thực tế

Vài năm trở lại đây, trong điều kiện kinh tế thị trường, tại các làng xã nông thôn việt nam nói chung có một sự biến chuyển mạnh từ sản xuất thuần nông và tự cung tự cấp, bao cấp sang sản xuất hàng hóa theo hướng đa ngành đa nghề. Một loạt hộ nông dân, một mặt phá vỡ độc canh cây lúa đi vào công tác trồng’,trọt, chăn nuôi theo giá trị hàng hóa cao nhất. Mặt khác chuyển một số nhân lực trong hộ sang kinh doanh dịch vụ, như dịch vụ sinh hoạt đời sống hàng ngày cho người dân trong làng, dịch vụ văn hóa, dịch vụ cho sản xuất, chế biến nông sản, thu gom các mặt hàng nông, thủy sản, đặc sản địa phương để trao đổi với bên ngoài.
Xuất phát từ sự chuyển đổi ngành nghề, để phù hợp và thuận lợi trong việc kinh doanh dịch vụ, các hộ nông dân có chức năng phi nông nghiệp, xu thế cũng chuyển đổi tập trung về các điểm trung tâm của làng xã hoặc nằm bên các trục giao thông chính trong khu vực làng, cùng với những hộ đã có trước ở đó tạo thành một tụ điểm dân cư mới để chiếm lĩnh thị trường . Tụ điểm dân cư mới này bao gồm các hộ có thể là phi nông nghiệp toàn bộ, nhưng theo điều tra xã hội học tháng 7-1993 của Viện xã hội học (Một số vùng điểm đồng bằng Bắc bộ) thì đa phần là các hộ ngoài việc kinh doanh dịch vụ phi nông nghiệp vẫn còn sản xuất nông nghiệp (bán nông nghiệp) và đang có xu thế tăng tỷ trọng phần phi nông nghiệp trong hộ . Đặc biệt tất cả các loại kinh doanh dịch vụ nông thôn (phi nông nghiệp) diễn ra ngay tại nhà ở, đồng thời nó cũng giữ vai trò điều tiết hàng ngày cho chợ làng.

Đô thị Việt Nam cũng như đô thị của một sô’ nước trên thế giới thường lấy các điểm dừng, các đầu mối giao thông là một trong những yếu tố hình thành và phát triển các đô thị.
Những đô thị cổ kể đến đó là Kinh Kỳ, Phô Hiến, Hội An v.v… là các đô thị nằm trên các nút giao thông, thủy, bộ, tiện cho việc giao lưu, buôn bán với các khu vực khác.
Ngày nay trong xu thế chung phát triển kinh tế-xã hội, thông tin, giao thông phát triển rất nhanh đã góp phần làm riên tản? cho các lĩnh vực khác phát triển. Các đầu mối giao thông, điểm dừng là nơi được tiếp xúc nhiều nhất với các tiến bộ xã hội, dồng thời nó cũng là môi trường chịu mọi sự chuyển giao từ các vùng khác đến, đặc biệt là ảnh hưởng từ các đô thị, các vùng công nghiệp lớn, thông qua con dường giao tiếp, buôn bán giữa các vùng khác nhau và giữa các vùng với làng xã sở tại .
Mặt khác đầu mối giao thông là một vùng thị trường di dộng cho các làng xã kề cạnh đó phục vụ dịch vụ và người di lại. Tại các điểm dừng, các đầu mối giao thông, người đi dường có thể dừng chân để nghỉ ngơi, ăn uống, mua bán quà bánh, hoặc mua những vật dụng thiết yếu trước khi về nhà hay sửa chữa phương tiện giao thông, mua bán nguyên, nhiên liệu v.v… Nhiồu khi do nhu cầu khách quan, các nơi này dã biến thành những điểm chuyên buôn bán đặc sản của địa phương như bánh da, bánh đậu xanh, bánh gai, bánh dày giò, v.v…
Ớ những vị trí như vậy, cùng với sự phát triển chung của xã hội đô thị hình thành và phát triển rất nhanh, lúc đầu là một vài lều quán, sau dó tập trung thành nhà. Từ chỗ ít hộ làm dịch vụ có tính chất phụ nhưng dần cả hộ chuyển hẳn sang kinh doanh buôn bán, hoặc dịch vụ sửa chữa phương tiên giao thông, dịch vụ vận chuyển dưa đón khách chuyển tiếp về các vùng sâu, rồi kéo theo các hộ khác cùng làm, công việc sản xuất nông nghiệp cũng ngày một bị thu hẹp lại.
Trong công việc do giao tiếp và do bản chất của công việc là phi nông nghiệp, nên con người dần dần tiếp thu lối sống thành thị, do đổ nhà ở của họ cũng phần nào ảnh hướng nhà thành thị, tuy vậy vì vẫn còn nhiều mối quan hệ gắn bó với làng xã nông thôn, gắn với ruộng đồng nên trong cuộc sống hàng ngày làm cho nhà ở cũng mang tính chất nửa nông thôn nửa thành thị, tập trung thành một tụ điểm dân cư mới là tiền đề của một điểm đô thị nhỏ bé trong làng.