Vấn đề về cơ cấu quy họach trung tâm làng xã

Thực hiện chủ trương đổi mới của Đảng và Chính phủ về việc phát triển kinh tế nhiều thành phần ở nông thôn theo hướng sản xuất hàng hóa, đã xuất hiện nhiều vấn đề cần nghiên cứu trong việc Quy hoạch và xây dựng nông thôn mà cụ thể là quy hoạch xây dựng làng xã. Một trong những vấn đề đó là sự biến đổi cơ cấu chức nâng trong trung tâm làng xã, nguyên nhân là do yêu cầu, nhiệm vụ về kinh doanh, sản xuất sinh hoạt thay đổi.
Sản phẩm nông nghiệp trước kia trong thời kỳ bao cấp chủ yếu tập trung vào tập thể hợp tác xã rồi từ đó mới phân phối về các hộ gia đình theo lao động của hộ xã viên hoặc theo nhân khẩu trong hộ gia đình. Chính vì thế, việc tổ chức sản xuất cũng tập trung vào tập thể hợp tác xã, do đó các công trình phục vụ cho sản xuất tập thể như sân phơi, nhà kho, chuồng trại chăn nuôi, nhà sản xuất, v.v… thường để ở trung tâm và kho bãi thường lớn mới chứa đủ lượng sản phẩm mà tập thể sản xuất ra… Tất cả việc tập trung sản xuất thu hoạch và phân phối thời kỳ này phàn tích dưới góc dộ mặt bằng được biểu diễn qua sơ đồ hình II.40a, b.
Hệ thống điều hành phục vụ ở nông thôn trong làng xã thời kỳ này cũng tập trung vào các tập thể hợp tác xã.
Họp tác xã mua bán (dịch vụ tập thể) là tổ chức độc quyên về mọi mặt dịch vụ tiêu dùng ở nông thôn. Tất cả những nhu cầu thiết yếu hàng ngày của nông dàn đều phải thông qua đơn vị hợp tác xã mua bán xã phục vụ và điều tiết phân phối theo một kế hoạch định sẵn.
Vì thế, công trình thương nghiệp theo hình thức “Hợp tác xã mua bán”. HTX lúc đó được bố trí trong cơ cấu trung tàm xã-HTX, để tiện cho việc mua bán, trao dổi hàng. Với hệ thống sản xuất dịch vụ mang tính tập thể và tập trung như vậy, người nông dân không còn mấy sở hữu riêng, lúc này họ là “vô sản” ở nông thôn. Chính vì thế nhà ở của người nông dân trong thời kỳ này vô cùng nghèo nàn về nội dung, hình thức và chức năng. Thực tế thấy rất rõ nhà ở tại trung tâm gàn nơi giao thông, có diêu kiện tiếp thị, tiếp thương cũng giống những nhà ở khác trong làng, tất cả cùng một khuôn mẫu.. Trong cơ cấu chức năng trung tâm xã, HTX. nhà ở trung tâm không được nghiên cứu xem như loại nhà ở đặc biệt trong hệ thống các công trình trung tâm.

Hình 11.40. Sơ đò cơ cấu tổ chức không gian sàn xuất thu hoạch phân phối trong thời kỳ tập thể
hóa và thời kỳ phát triển kinh tế thị trường ở nông thôn đòng bâng Bắc bộ

+ Vấn đề nảy sinh trong kiến trúc nhà tại trung tâm làng xã
Thực tế cho thấy các hộ gia đình ở nông thôn hiện nay đã phát huy rất tốt vai trò của mình, chủ động đi sâu vào các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, theo hướng thâm canh, tăng vụ, chuyên canh kết hợp VAC. Đồng thời có nhiều hộ một mặt vẫn sản xuất nông nghiệp, mặt khác chuyển sang kinh doanh dịch vụ phục vụ nông nghiệp, và dịch vụ sinh hoạt, tiêu dùng cho dân cư trong làng xã, có những hộ chuyển hẳn sang sản xuất các mặt hàng thủ công nghiệp hoặc chế biến sản phẩm, hoặc có những hộ chỉ chuyên buôn bán. Đây là hiện tượng xuất hiện dân cư phi nông nghiệp trong làng xã, nông thôn Việt Nam. Cùng với sự thay đổi nghề nghiệp là thay đổi cách sống, thay đổi môi trường sống và làm việc của đối tượng dân cư này ; Môi trường đó chính là ngôi nhà ở của họ.
Trong cơ chế thị trường những nhà ở loại này thường tập trung thành các tụ điểm tại cấc trung tâm, bên đường giao thông chính của làng xã, thuận tiện cho việc ở sinh hoạt và kinh doanh dịch vụ theo kiểu gần như đô thị, với chức năng không còn toàn bộ như nhà ở nông thôn, nông nghiệp truyền thống, mà nó có sự thay đổi tương đối rõ rệt từ chỗ ở, sinh hoạt, tiện nghi ở đến không gian đã sản xuất – kinh doanh dịch vụ phi nông nghiệp. Tất cả dang được tự nhiên hình thành dan xen với nhau, vừa có nội dung chức năng mới xuất hiện vừa tồn tại cách ở truyền thống lâu đời của nhà ở nông thôn, tạo nên một kiểu ở mang tính quá độ từ kiểu ở nông thôn sang kiểu ở thành thị (kiểu thị-thôn).
Tóm lại:
Qua việc xem xét bản chất sự chuyển đổi nền kinh tế ở nông thôn hiện nay thông qua phân tích cơ cấu tổ chức sản xuất – kinh doanh và quan hệ thu hoạch phân phối trong thời kỳ kinh tế kế hoạch hóa tập trung và thời kỳ kinh tế thị trường; đồng thời qua phân tích một số chuyển biến của điểm dân cư và mối quan hệ giữa các công trình trong hệ thống trung tâm làng xã (xem hình 11.41) theo hướng phát triển kinh tế thị trường ta thấy xuất hiện một sô’ vấn đề:
1. Sự chuyển đổi về chức năng và kiến trúc một số công trình sản xuất, phục vụ sản xuất và kinh doanh phục vụ ở các điểm trung tâm làng xã.
2. Những loại công trình công cộng cần được phục hồi, tồn tại và cần hợp lý hóa không gian cho phù hợp với nhiệm vụ kinh tế – xã hội hiện nay.
3. Nhà ở của hộ gia đình có những thành phần dân cư phi nông nghiệp xuất hiện trong quá trình phân hóa nghề nghiệp, tập trung ở các tụ diểm trung tâm xem như là loại hình nhà ở mới trong làng xã.
4. Vấn đề nghiên cứu tổ chức quy hoạch loại hình nhà ở mới và các công trình công cộng và dịch vụ sản xuất của làng xã thành một loại trung tâm mới, mang tính chất đô thị tại các làng xã nông thôn.

Hình 11.41. Sơ đò mối quan hệ các công trình kiến trúc trong trung tâm làng xã nông thôn