Xu thế chuyên đổi không gian bô’ cục nhà ở chiêu ngang sang chiêu dọc

Xu thế chuyên đổi không gian bô’ cục nhà ở chiêu ngang sang chiêu dọc
Nhà ở nồng thôn bố cục theo khuôn viên nằm sâu say lũy tre làng từ lâu đã là điển hình cho một thời kỳ kéo dài của nền kinh tế tự cung tự cấp. Trong thời kỳ tập thể hóa nhà ở nông thôn lại bị giảm bớt chức năng ban đầu của nó, tuy vậy bố cục không gian của nó về cơ bản vẫn theo lối cũ.

A- Nhà chính : không gian kết hợp nhiều chức năng :
tiếp khách, thờ cúng, sinh hoạt gia đình, ngủ B – Nhà phụ : Bếp, kết hợp sản xuất và làm chỏ ăn
Hình 11.27. a) Nhà ở Khương Đình – Thanh Trì – Hà Nội

Hỉnh 11.28. Sơ đò chuyển biến chức năng – không gian nhà ở dạng thị thôn tại các
các làng – xã ĐBBB trong điêu kiện phát triển kinh tế thị trường

Kinh tế thị trường phát triển, nông thôn biến động rõ rệt : nhà ởcó xu thế chuyển dịch ra gần các trục đường chính để tiếp cận, tiếp xúc nhiều hơn, thuận tiện cho việc đi lại, cho sản xuất và kinh doanh dịch vụ, giao tiếp. Diện tiếp xúc mặt đường có hạn, mà nhu cầu chuyển nhà ra thì nhiều, do đó một sô’ nhà nàm gần đường trước kia ít nhà quay ra đường nay chuyển hướng bố cục không gian dọc theo nhà, hay dọc theo sân cũ bị thu hẹp vào ngang nhà (hình II.28a – 1, 2, 3, 4) để phát huy hết khả năng sử dụng ở phía trong.
Ở những làng xã lớn lâu đời hoặc các làng xã có điều kiện phát triển kinh tế tốt, dân cư tập trung, qua nhiều năm gia tăng dân số làm cho mật độ dân cư cao. Để dãn dân trong khu vực làng xã cũ, nhiều nơi đã tự phát cấp, bán đất cho dân xây dựng nhà ở theo các dải đất mỏng bám đường giao thông chính qua làng (hình 11.29) Việc chia lô đất mới bố cục nhà ở cũng theo chiều dọc. Phía rộng mặt đường thường xấp xỉ từ 3,6m đến 9m, chiều sâu khoảng 12m đến 20m. như vậy nghĩa là ngay miếng đất cấp để xây dựng cũng đã theo chiều dọc, hai bên giáp nhau, rất ít đất có 3 mặt thoáng, do đó việc bố trí nhà ở không thể không theo chiều dọc nhà. Tuy bố cục không thuận lợi cho thông thoáng nhưng đó là cách bố cục đất xây dựng tiết kiệm nhất, và được nhiều hộ nhất.
Không gian nhà ở thị – thôn có xu thê chia làm hai tuyến quan hệ: nội hộ gia đình và ngoại hộ gia đình
– Nội hộ gia đình bao gồm các quan hệ sinh hoạt trong gia đình như ăn, ngủ, nghỉ ngơi, sinh hoạt giải trí, sinh hoạt chung của gia đình v.v… Tất cả những không gian phục vụ cho các quan hệ chức năng này thường bố trí khép kín, ở về phía trong hay trên tầng nhằm mục đích độc lập (hình I.29a, b).
– Ngoại hộ gia đình bao gồm các quan hệ làm việc giao tiếp kinh doanh sản xuất và dịch vụ như cửa hàng, văn phòng, phòng trưng bày giới thiệu hàng hóa và năng lực sản xuất v.v…
Những không gian phục vụ cho quan hệ “ngoại hộ gia đình” thường thấy bố cục theo lối không gian mở, có hướng đón thuận lợi cho giao tiếp, phơi bày, tỏ rõ mục đích của kinh doanh theo điều kiện thị trường, như bố trí ở phía trước, không gian thông thoáng, rộng rãi có tầm nhìn tốt và thuận tiện đi lại giao tiếp. Thí dụ như cửa hàng, cửa mở rộng to (cửa xếp) không gian thông các chức năng với nhau không ngăn chia riêng biệt (hình II.29c).
Tất cả các không gian khép kín và mở được kết hợp một cách hài hòa trong khuôn khổ một ngôi nhà của mình, làm cho phần nào có được sự độc lập trong mỗi hộ gia đình, nhưng vẫn đảm bảo quan hệ chung trong quần thể xóm làng và các quan hệ kinh doanh sản xuất khác (ví dụ mặt bằng nhà thị – thôn)

Hình 11.29.

 Không gian riêng rẽ và pha trộn giữa ở, sản xuất kinh doanh nông nghiệp kiểu nông thôn vớiởkinh doanh sản xuất dịch vụ phi nông nghiệp kiểu đô thị

Nhà ở nông thôn tại các tụ điếm thuận lợi cho công việc kinh doanh sản xuất dịch vụ phi nông nghiệp hiện nay có xu thế chuyển đổi không gian rõ rệt : không gian phục vụ sản xuất trước kia chỉ phục vụ cho nông nghiệp thì nay dược biến dổi thêm chức năng kinh doanh sản xuất dịch vụ phi nông nghiệp.
Thí dụ như gian nhà ngang gần đường (nhà phụ) của một số hộ gia đình trước kia chỉ làm bếp, làm nơi xay lúa giã gạo và công việc vặt khác, thì nay cũng gian nhà đó họ đã tự thu xếp, sửa đổi một chút làm cửa hàng, làm nơi sản xuất, chế biến các mặt hàng khác, như bán hàng tạp phẩm, hàng khô hay gia công bánh kẹo, bánh đa, bánh phở v.v… (hình II.30a). Khi mùa màng đến, vào vụ thu hoạch, chính nơi đây lại là nơi đập tuốt lúa, hong phơi, kho chứa sản phẩm nông nghiệp, cũng có thể cả hai chức năng sản xuất kinh doanh phi nông nghiệp và nông nghiệp cùng song song hoạt động trong một không gian đó.
Đây là vấn đề hiện đang tồn tại trong không gian kiến trúc nhà ở tại các tụ điểm ở bán thị vùng nông thôn trong điều kiện chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động hiện nay. Như vậy, đồng thời với sự chuyển đổi nghề nghiệp trong các hộ nông dân là có sự chuyển đổi không gian nhà ở phục vụ cho các mặt hoạt động kinh doanh phi nông nghiệp mới. Ngoài ra cũng từ chuyển dổi nghề nghiệp dẫn dến sự thay đổi cách sống, ăn ở, tập tục của con người.

 Nhà ở nông thôn tại các tụ điểm bán thị thường kết hợp không gian trong và ngoài nhà (không gian kín và hở) Nhà, sán vườn, đường đi và quan hệ láng giềng trống là không gian giao tiếp quan hệ láng giềng, qua đuờng đi, qua vườn có thể là “sớm tối tắt lửa tối đèn có nhau” giữa nhà này với nhà khác. Tuy vậy không gian chuyển tiếp qua sân, hiên vào đến nhà là độc lập “nhà nào biết nhà nấy” quan hệ trong nhà là khép kín.

Hình 11.31. a. Dịch vụ kết hợp nhà plìụ ; b. Không gian pha trộn và riêng rẽ trong nhà ỏ thị thôn

Nhận xét:
Qua thực tế trên ta nhận thấy rằng chuyển đổi cơ cấu kinh tế ở nông thôn cũng là quá trình chuyển đổi cơ cấu thành phần dân cư lao động từ chuyên nông sang lao động phi nông nghiệp. Đồng thời với quá trình chuyển đổi đó nhà ở tại các vùng nông thôn nói chung, cũng có quá trình chuyển đổi từ nhà ở nông thôn truyền thống sang loại nhà ở nông thôn kiểu bán thị đây là giai đoạn quá độ sang nhà ở thị tứ và sang các dạng nhà ở đô thị sau này. Chính vì thế mà ta thấy thực tế da phần các nhà ở tại các tụ điểm mới hình thành xét về mặt nào đó chưa được hoàn chỉnh cả về nội dung chức năng cũng như hình thức kĩển trúc và tổ chức không gian.